(Trích trong ‘VỚI CẢ TÂM T̀NH’ – Trg. 31)
Trong dịp tĩnh tâm
Mùa Vọng ở một giáo xứ, có người bạn
trẻ đă nêu lên câu hỏi liên quan đến Thánh Lễ
hôm nay: “Tại sao ngày nay Phụng Vụ không sử dụng
tên gọi lễ Ba Vua nữa? Phải chăng rốt
cuộc chẳng có ông vua nào đến viếng Hang đá
cả?”.
Câu hỏi ấy trực tiếp
về mặt kiến thức, không khó trả lời;
nhưng gián tiếp về mặt tâm linh, lại hé mở
cho thấy đức tin hôm nay xem ra đang có nhu cầu t́m
hiểu. Đă
đành, hiểu chưa phải là tin hay chưa hẳn
đă tin, nhưng một phần nào cũng góp phần
dẫn tới đức tin cho người chưa tin,
đào sâu đức tin cho người đă biết, và cũng
quan trọng không kém là củng cố sức mạnh cho
những niềm tin đang ở trong t́nh trạng nhạt
nḥa.
Niềm tin là một công tŕnh c̣n phải dựng xây và
là một hành tŕnh c̣n phải tiếp tục. Trên
cơ sở ấy, xin đi vào Thánh Lễ hôm nay.
1) Từ tên gọi
“lễ Ba Vua”…
Đây là tên gọi quen dùng đối với tín
hữu Việt Nam, để chỉ về việc các
Đạo sĩ Đông Phương t́m đến Hang
đá viếng Chúa Hài Đồng. Gọi là vua v́ họ là
những bậc quyền quư đến từ phương
Đông theo nhăn giới của bài đọc thứ
nhất; và xác định con số ba v́ có ba sắc dân
được nói đến trong Isaia 60, mà cũng v́
lễ vật tiến dâng được liệt kê ba món
rành rành là vàng, nhũ hương và mộc dược,
như chuyện kể của Phúc Âm. Để rồi
cứ thế theo truyền thống, Ba
Vua đă trở nên tên gọi cho ngày lễ.
Nhưng điều quan trọng không phải là lo xác
định họ là vua hay không phải là vua, họ có ba
vị hay có thể có nhiều hơn nữa, mà chính là hăy
nh́n họ như h́nh ảnh sống động của
tất cả những ai trong đời đă có một
ḷng khát khao chân thành t́m kiếm Thiên Chúa khởi đi từ
những thiện hảo tốt lành, để rồi
với sự trợ giúp của ơn thánh, tới lúc Chúa
muốn và bằng muôn ngàn cách thế linh động theo
sáng kiến của Ngài, họ sẽ được
dẫn tới gặp gỡ Đấng họ nỗ
lực t́m kiếm.
Dưới cái tên gọi “lễ Ba Vua”, chính là một
thiện chí t́m kiếm đức tin. Nhưng
cũng dưới tên gọi ấy, trong bối cảnh
của trang Tin Mừng, người ta lại c̣n thấy
cả một đối chứng đau ḷng. Trong khi
dân ngoại từ xa, dẫu chẳng hề biết
đến lời hứa để mà hy vọng, chẳng
hề có được giao ước để mà tin
tưởng, và cũng chẳng hề được
dẫn đường bởi lề luật, nhưng
lại chân thành t́m kiếm và sẵn sàng vượt qua
những chặng đường gian khổ để mà
t́m gặp; th́ ngược lại, dân Do Thái ở gần,
dẫu có tất cả thuận lợi của một
truyền thống dài lâu chờ mong Đấng Cứu
Thế, lại không mảy may kiếm t́m, và tệ hại
hơn nữa, c̣n xôn xao về chính việc Chúa đến,
không phải v́ hối hận về việc ḿnh không
sẵn sàng, mà v́ lo ngại rằng Chúa đến sẽ
đặt dấu chấm hết cho cả một cơ
chế họ đă bao đời gầy dựng. Không
lạ ǵ nếu cơ chế ấy đă sản sinh ra
những khuôn mặt như Hêrôđê!
Hóa ra, Ba Vua t́m Chúa với lễ vật ḷng thành, khi
về đă thấy ḿnh là những kẻ tin; c̣n Hêrôđê
t́m Chúa với ác tâm tận diệt, măi măi sẽ thấy ḿnh
chỉ là một bạo chúa.
2) … Đến tên
gọi “lễ Hiển Linh”…
Mặc dù tên gọi “lễ Ba Vua” vẫn giữ nguyên
giá trị cổ kính, nhưng ngày nay Phụng Vụ thích
sử dụng tên gọi “lễ Hiển Linh” hơn,
chẳng phải v́ tên gọi đó nghe kêu hơn hoặc
hiểm hóc hơn, cũng chẳng phải để tránh
né những câu hỏi không cần thiết về những
chi tiết nhiều khi chỉ làm cho ngày lễ thêm
rườm rà; mà thật ra là để làm nổi bật
lên ư định mầu nhiệm chung nhất của Thiên
Chúa trong Mùa Giáng Sinh. Đó là: Ngài muốn tỏ ḿnh ra cho
tất cả mọi người, mọi thời, bất
luận họ là ai và ở đâu, miễn là họ
biết chân thành kiếm t́m Ngài.
Nếu “Ba Vua” là tên gọi nói lên thiện chí của
con người, th́ “Hiển Linh” là danh xưng khẳng
định hồng ân của Thiên Chúa. Thiện chí thôi,
dẫu rất lớn, vẫn chỉ là khởi
điểm; nhưng chính hồng ân
Hiển Linh mới là kết điểm mở ra những
mùa gặp gỡ. Và tới phiên ḿnh, mỗi
lần gặp gỡ tại kết điểm hành tŕnh,
lại là một khởi điểm mới cho hành tŕnh t́m
kiếm mới, với những thiện chí mới
nhằm vươn lên những đỉnh cao mới.
Và gặp gỡ như thế là một
cuộc đổi đời. V́ thiện chí luôn t́m
kiếm hồng ân, mà cũng v́ hồng ân
luôn đợi chờ một thiện chí biến
đổi cuộc đời. Ba Vua gặp Chúa với
cả tâm t́nh được thể hiện qua những
lễ vật tiến dâng, họ đă được soi
sáng để theo đường khác mà
về nhà. Và ở đó sẽ là những
cuộc Hiển Linh mới trong đời sống
thường ngày.
Gặp ai th́ cũng có thể
gỡ ra được, nhưng thiện chí con
người một khi đă gặp được Thiên
Chúa vốn từ bao giờ đă sẵn tỏ ḿnh ra, th́
sẽ không thể gỡ ra được nữa. Người ta thành người
nhà của Thiên Chúa, và trong mắt nh́n của Phaolô,
người ta dẫu xa cũng hóa gần, dẫu lạ
cũng nên quen, dẫu gốc gác thế nào đi nữa
“cũng cùng được thừa hưởng gia
nghiệp với người Do Thái, cùng làm thành một thân
thể và cùng chia sẻ điều Thiên Chúa hứa” (bài
đọc thứ hai). Hiển Linh chính là tên
gọi khác của mầu nhiệm Nhập Thể, của
danh xưng Emmanuel và của bốn mùa gặp gỡ.
3) … Để
dẫn tới sứ điệp đời sống.
“Lễ Ba Vua” hay “Lễ Hiển
Linh”, mỗi tên gọi có những bước nhấn riêng,
nhưng rốt cuộc cũng chỉ là một mầu
nhiệm gặp gỡ mà Thiên Chúa từ bao thuở đă
mở ra cho những kẻ biết kiếm t́m. Thế nên đây không chỉ là một biến
cố của ngày đă qua, mà c̣n là một sứ
điệp của ngày hôm nay và cho những ngày sẽ
tới. Chúa vẫn tỏ ḿnh, nhưng
vấn đề là người ta có thiện chí
đến gặp Ngài không.
Hôm qua đă có một nghịch lư là những kẻ
đến gặp Chúa đều là những kẻ thành tâm
như các mục đồng tại Bêlem, như cụ già
Simêon tại Đền Thánh, như những Đạo
sĩ hôm nay từ xa đến; c̣n toàn thể xă hội tôn
giáo Do Thái lại hầu như vắng bóng, hay nếu có th́
chỉ như một lực cản đáng buồn.
Thế đấy! điều
tưởng như thuận lợi lại là một
cạm bẫy dẫn tới sự thảm bại, c̣n
điều tưởng chừng như bất lợi
lại trở nên lợi thế cho việc gặp Chúa. Liệu nghịch lư ấy hôm nay c̣n có mặt trong
đời sống đức tin của cộng đoàn
cũng như của mỗi cá nhân?
Trả lời câu hỏi ấy với quyết tâm
khởi hành trên con đường mới, thiết
tưởng sẽ là một điều tích cực trong Mùa
Giáng Sinh. Nhưng điều tích cực hơn của ngày
lễ hôm nay không chỉ là sứ điệp hoán cải, mà
chính là lời mời gọi mở rộng tấm ḷng, mà
trân trọng tất cả những người không cùng
chia sẻ một niềm tin với ḿnh, bởi lẽ
họ cũng có chỗ đứng trong tấm ḷng hiển
linh của Chúa. Ơn cứu độ là
phổ quát. Và nếu nét đặc trưng của
lễ Hiển Linh là ánh sao dẫn đường, th́ trách
nhiệm của những kẻ đă được
gặp gỡ Thiên Chúa sẽ không chỉ thu hẹp trong
đời sống cá nhân tu thân tích đức, mà c̣n
hướng tới sứ vụ đối với
những kẻ lân cận ḿnh. Những chứng tá
đức tin cậy mến, những gương sáng
đời sống gia đ́nh, những nỗ lực
thực thi các giá trị Phúc Âm chính là những ánh sao cụ
thể soi đường truyền giáo.
Nếu mỗi kẻ tin là ánh sao, con đường
gặp gỡ biết bao sáng ngời, và lời tiên báo
của tiên tri Isaia sẽ nên hiện thực hiển linh cho
đời.
Tóm lại, khởi đi từ
cách hiểu về tên gọi của ngày lễ để
dẫn tới đời sống đức tin, đó là
chủ đích của những điều chia sẻ trên
đây. Nhưng từ hiểu biết đến
đức tin, khoảng cách vẫn không nhỏ. Chính Phúc Âm hôm nay là một kinh nghiệm. Xin đừng để kinh nghiệm ấy măi
c̣n là một nghịch lư không thể vượt qua.
Nhưng hăy để kinh nghiệm ấy biến thành
những kinh nguyện quyết tâm mở sang cuộc
sống mới. Và đó chính là cách gọi tên
cụ thể một ngày lễ.