CÁC TÍN ĐIỀU VỀ
ĐỨC MẸ
Tín Điều là những học thuyết
Công Giáo được Hội Thánh khẳng định là
chân lư được mạc khải. Tất
cả mọi người Công Giáo phải tin những Tín
Điều này:
Hoài nghi là coi thường chân
lư được mạc khải hay ngoan cố chối
từ chấp nhận nó. Lạc giáo là sự cố t́nh
chối từ, sau khi rửa tội, một vài chân lư mà
đức tin Công Giáo buộc phải tin, hoặc cố
t́nh nghi ngờ những chân lư này; bội (phản) giáo là
việc hoàn toàn chối từ đức tin Kitô Giáo; ly giáo
là không tuân phục quyền bính ĐGH hoặc sự hiệp thông
với các phần tử của Hội Thánh dưới
quyền ngài.[GL 751] GLCG 2089
Các Tín Điều về
Đức Mẹ
Tất
cả những ǵ Hội Thánh muốn chúng ta tin về
Đức Mẹ đều liên quan đến niềm tin vào
Đức Giêsu Kitô và cần thiết cho phần rỗi chúng
ta. Chúng ta tôn kính Mẹ Maria, không phải v́ Mẹ là Thiên
Chúa, nhưng v́ Thiên Chúa muốn chúng ta kính trọng Mẹ
như là một b́nh rất quư giá Chúa dùng để ban
nguồn ơn cứu độ, là Đức Giêsu Kitô, cho chúng
ta. Chúa Giêsu muốn chúng ta tôn kính Mẹ v́
Mẹ là Mẹ Người và Mẹ chúng ta. Mẹ là gương
mẫu đức tin của chúng ta. Cuộc sống khiêm
nhường, đạo đức, và vâng lời của
Mẹ là gương cho chúng ta noi theo.
Hội Thánh nh́n lên Mẹ v́ Hội Thánh tiếp tục
sứ vụ của Mẹ là đem Chúa Giêsu đến cho
thế gian và ban sự sống cho chi thể của
nhiệm thể Chúa Giêsu. Học thuyết về Đức Mẹ không phải
những ǵ Công Giáo mới đặt ra như người
Tin Lành kết tội. Đức tin vào bốn Tín Điều
về Đức Mẹ đă được truyền dạy
trong Hội Thánh từ thời s ơ
khai và được tóm tắt bằng Kinh Kính Mẹ Thiên
Chúa Cực Thánh của Thánh Ephraem xứ
Ôi
lạy Đức Nữ Đồng Trinh, Mẹ Thiên Chúa Tinh
Tuyền, Đức Nữ rất vinh quang, rất nhân từ,
cao sang hơn thiên đàng, trong trắng hơn ánh quang
mặt trời, hơn các tia sáng... Mẹ cưu mang Thiên Chúa và Ngôi
Lời theo nhân tính, mà vẫn giữ
trọn đức đồng trinh trước khi sanh con,
và vẫn c̣n là một trinh nữ sau khi sanh con.
1. Maria, Mẹ Thiên Chúa
Từ thời các thánh Tông Đồ, các Kitô
hữu đă tin rằng Đức Giêsu Kitô là Thiên Chúa Nhập
Thể. V́ thế, Người là Ngôi Hai Thiên Chúa với hai
bản tính. Chúa
Giêsu là Thiên Chúa thật và là người thật. Bản tính Thiên Chúa và loài người của
Người không thể tách rời nhau được.
V́ Đức Kitô là Thiên Chúa làm người (
Lutherô,
Calvin, và những nhà sáng lập các giáo phái Tin Lành chính
đều đồng ư về tín điều này.
Nhưng Đức Mẹ cũng là một
tạo vật như chúng ta, và đạo Công Giáo không
thờ Đức Mẹ như một nữ thần. Chúng ta kính Đức Mẹ v́ vinh dự khôn
lường của Mẹ là được Thiên Chúa
chọn để cưu mang và nuôi dưỡng Ngôi Lời
Nhập Thể.
Martinô
Lutherô, người sáng lập đạo Tin Lành viết:
“Thật
là chính đáng khi gọi Mẹ không những là mẹ con
người, nhưng c̣n là Mẹ Thiên Chúa… Chắc
chắn rằng Đức Maria là Mẹ của Thiên Chúa thật.” Jaroslav
Pelikan, ed., Luther’s Works, (
“Thiên Chúa được sinh
ra... Hài Nhi uống sữa của Mẹ
ḿnh là Đấng có từ muôn thủa, Người có
trước khi có thế gian, và Người tạo
dựng trời, đất… Hai bản tính này kết
hợp quá mật thiết với nhau đến nỗi
chỉ có một Thiên Chúa và Chúa, mà Mẹ Maria cho Thiên Chúa bú,
tắm rửa cho Thiên Chúa, ru Người, và bồng bế
Người.” Luther’s Works,
22:492-493.
“Loài người đă gồm
tóm tất cả vinh quang Mẹ trong một câu: Mẹ Thiên
Chúa. Không ai có thể nói ǵ cao sang hơn về Mẹ, dù
người đó có nhiều lưỡi như lá trên cây.” (Commentary on the Magnificat).
“Có
phải chỉ một ḿnh Đức Kitô được tôn
thờ không? Chẳng lẽ Mẹ Thiên
Chúa Chí Thánh không được tôn vinh sao? Đây là
Người Phụ Nữ đạp dập đầu con
rắn. Xin hăy nghe lời chúng con, v́ Con Mẹ không từ
chối Mẹ điều ǵ.”
Luther’s last sermon on
“Chúng ta là con của Mẹ
Maria; chúng ta có thể nghe bài hát của các thiên sứ!” (Luther’s Works, 11:224:8).
“Đức
Maria là Mẹ Chúa Giêsu và Mẹ mỗi người chúng ta. Nếu Chúa Giêsu là của chúng ta th́ chúng ta phải
ở cùng Người, và Người ở đâu th́ chúng
ta cũng ở đó, và tất cả những ǵ của
Người cũng phải là của chúng ta, và như vậy,
Mẹ Người cũng là Mẹ chúng ta.” Luther’s Works, 29:655:26-656:7.
2. Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội
Người
Công Giáo tin rằng Thiên Chúa cứu độ Đức Mẹ
cách đặc biệt bằng cách ngăn ngừa Mẹ
khỏi tội lỗi, v́ vai tṛ quá đặc biệt
của Mẹ trong chương tŕnh cứu độ
của Ngài (STK 3:15), và sự liên hệ của Mẹ
với Đức Chúa Con (Mẹ) và Chúa Thánh Thần (Hiền
Thê) (Lc 1:35). Tổng thiên sứ
Gabriel gọi
Mẹ là được
sủng ái hay đầy
ơn phúc trong Lc 1:28. Tiếng Hy Lạp, κεχαριτωμενη
(kecharitomene), có nghiă “hoàn toàn, hoàn hảo, được ban
đầy ơn Chúa.” (Người Tin Lành cho
rằng dịch đầy
ơn phúc la sai. Nhưng trong bản dịch NIV, TĐCV
6:8, họ dịch đầy
ơn phúc của Thiên Chúa cho Stêphanô). V́ lư do này và
nhiều lư do khác, Người Công Giáo tin rằng Mẹ
không vướng mắc tội lỗi từ khi thụ thai và suốt cả đời Mẹ. Ngay
cả Lutherô cũng đồng ư!
“... v́
vậy khi linh hồn được tạo thành, Mẹ
cùng một lúc được sạch tội tổ
tông.... Và như thế, ngay
ngay từ giây phút đầu tiên của cuộc
đời, Mẹ đă không vướng mắc tội
lỗi”. (Luther's
Works, 4, 694)
Các thần học gia thời trung cổ
đưa ra một h́nh ảnh diễn tả Đức
Mẹ cũng được cứu chuộc giống chúng
ta ra sao (Lc
Trong
Cựu Ước, Ḥm Bia Thánh, Đền Thờ, và Lều
Tạm đều ám chỉ Đức Mẹ, Ḥm Bia Sống
của Giao Ước Mới, Đền Thờ Sống
Động của Chúa Thánh Thần, và Nhà Tạm Mới
của Thánh Thể. Càng gần Thiên Chúa, con người càng phải
thánh thiện hơn (XH 3:5, TL
Lễ
Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội được
cử hành ở Đông Phương từ thế kỷ
thứ 7 và ở Tây Phương từ thế kỷ
thứ 9. Hầu hết các
Giáo Phụ và các thánh (thánh Irênê, thánh Ephraem, thánh Ambrôsiô, thánh
Augustinô, thánh Anselmô...)
đều tin rằng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên
Tội. Nhưng trong thời
Trung Cổ, thánh Tôma Aquinô, thánh Bônaventura và thánh Albertô Cả
không công nhận học thuyết Vô Nhiễm v́ các ngài không
giải thích được sự liên quan giữa học
thuyết này và Tội Tổ Tông và công tŕnh cứu độ
chung của Đức Kitô.
Nhưng các ngài rất tôn sùng Đức Mẹ và tin
rằng Chúa giữ ǵn Mẹ khỏi mọi tội lỗi
suốt cả đời.
Vấn đề này được giải quyết
bởi các thần học gia thuộc ḍng Phanxicô vào thế
kỷ thứ 15 bằng cách giải thích rằng Sự Vô
Nhiễm Nguyên Tội của Mẹ được thể
hiện qua việc Thiên Chúa tiền đặt ơn
cứu độ của Đức Kitô cho Mẹ.
Hầu
hết các nước Tây Phương, Anh, Pháp, Đức, Ư và
Tây ban Nha mừng Lễ Mẹ Vô Nhiễm từ thế
kỷ 11 và 12. Đến
thế kỷ thứ 15, toàn thể Hội Thánh mừng
lễ này.
Ngày
8 tháng 12 năm 1854, ĐTC Piô IX công bố rằng
“Đức Nữ Đồng Trinh
Maria, ngay từ giây phút đầu tiên chịu thai, nhờ
ơn riêng và đặc quyền của Thiên Chúa Toàn
Năng, qua việc thấy trước công nghiệp
của Đức Giêsu Kitô, Đấng Cứu Chuộc loài
người, đă được ǵn giữ khỏi
mọi tỳ vết của Tôi Nguyên Tổ.” (Ineffabilis Deus, 29).
Để
chuẩn y Tín Điều này, Mẹ đă hiện ra cùng thánh
Bernadette tại Lộ Đức vào năm 1858 và cho thánh nữ
biết rằng Mẹ là “Đấng Vô Nhiễm Nguyên Tội.”
Hầu
hết người Tin Lành ngày nay không tin vào tín điều
Vô Nhiễm, nhưng Lutherô đă viết:
“….cho nên khi linh hồn
được thấm nhập, cùng một lúc đó Mẹ
được tẩy sạch tội tổ tông……….. Và
như vậy, ngay trong giây phút Mẹ bắt đầu
cuộc sống, Mẹ không có tội ǵ cả.” Luther's Works, 4, 694
“Thiên Chúa đă tạo nên linh
hồn và thân xác Đức Trinh Nữ Maria đầy Thánh
Thần, cho nên Mẹ không có tội lỗi ǵ cả.” Luther's Works, 52, 39
“Mẹ đầy ơn phúc,
được công bố là hoàn toàn không vướng
mằc tội lỗi… Ơn sủng của
Thiên Chúa đổ tràn trên Mẹ mọi sự tốt
đẹp và làm cho Mẹ tránh được mọi
sự dữ…. Thiên Chúa ở với Mẹ, có nghĩa
là mọi việc Mẹ làm hay đang làm giở dang là
thuộc về Thiên Chúa, và là tác động của Thiên Chúa
trong Mẹ. Hơn nữa Thiên
Chúa giữ ǵn và bảo vệ Mẹ khỏi tất cả
những ǵ có thể làm tổn hại Mẹ.” Luther’s Works, 43:40.
Nhiều
người Tin Lành tin rằng việc sùng kính Đức
Mẹ của Lutherô là một sai lầm của ông v́ ông ta
chưa loại bỏ được tất cả
những sai lầm của Công Giáo. Nếu như thế th́
làm sao họ có thể tin vào những học thuyết khác
ông ta dạy như Duy Kinh Thánh và Duy Đức Tin, v́ ông ta cũng
có thể sai lầm về những điều đó?
3. Trọn Đời Đồng Trinh
Hầu
hết người Tin Lành ngày nay tin rằng Chúa Giêsu
được sinh ra bởi một Trinh Nữ, nhưng
không chấp nhận quan niệm là Đức Mẹ
đồng trinh trọn đời. Đây không phải là
giáo huấn mới của Hội Thánh Công Giáo. Niềm tin này bắt nguồn
từ Tông truyền, và không trái nghịch với Thánh Kinh. Các Giáo Phụ, ông Tertullian (213), ông
Origen (232), Thánh Athanasiô (362), Thánh Gioan Chrysostom (370), Thánh Gregoy
thành Nyssa (371), Thánh Giêrônimô (383), Thánh Ambrosiô (396), và Thánh
Augustinô (401),.. cho đến các ông tổ
Tin Lành, Lutherô và Calvin, đều công nhận rằng
Đức Mẹ Trọn Đời Đồng Trinh. Mặc dầu người Tin Lành
thời nay cố gắng dùng Thánh Kinh để chứng
minh rằng Đức Mẹ có con khác ngoài Chúa Giêsu. Lư luận của
họ không có ǵ mới cả.
Vào thế kỷ thứ tư, Helviđiô là
người đầu tiên dùng cùng những câu Thánh Kinh (này)
để đả kích giáo điều này, và thánh Giêrônimô,
một học giả Kinh Thánh lừng danh, đă dùng Kinh
Thánh để quở trách ông.
Thánh nhân gọi luận điệu của Helviđiô
là mới lạ, ác tâm, và cả gan lăng
mạ đức tin của cả nhân lọai. (Về Việc
Trọn Đời Đồng Trinh cuả Đức Nữ Maria -
chống lại Helvidiô).
Đây là những luận
điệu họ đưa ra để chứng mimh
rằng Đức Mẹ có nhiều con khác sau khi sinh Chúa Giêsu.
1) Tân Ước nói
về anh chị
em của Chúa Giêsu (Mt 13:55-56; Mk 6:3,4; Jn 2:12).
2) Chữ “cho đến
khi” và “con đầu ḷng” trong Matthêu 1:25.
Họ
đúng khi đưa ra việc Chúa Giêsu có anh chị em, nhưng
họ không thể chứng minh được rằng những
người này là con Đức Mẹ. Có 218 câu trong Tân Ước
dùng chữ “anh em.” Hầu hết dùng để chỉ
bà con họ hàng. Có rất ít dùng cho anh em ruột
như trường hợp thánh Gioan và Giacôbê. Trong trường
hợp anh em Chúa Giêsu, nếu chúng ta đọc kỹ Tin Mừng,
chúng ta sẽ khám phá ra rằng họ là anh em họ của
Chúa Giêsu như được tả trong Mt 27:56; Mc
Khi sứ thần Gabriel chào Mẹ, và loan
báo việc Nhập Thể của Chúa Giêsu, Mẹ trả lời;
“Chuyện đó xảy đến
sao được, v́ tôi không có quan hệ với
người nam?” Nếu Mẹ không tính giữ ḿnh trọn
đời đồng trinh th́ Mẹ đă không ngạc nhiên
khi nghe báo là sẽ có con.
Khi Đức Chúa Giêsu lên Đền Thánh với
Cha Mẹ Người lúc 12 tuổi, Tin Mừng không nói ǵ đến
anh chị em của Chúa cả, nhưng nói rằng “hai ông bà t́m Người trong
số bà con thân quyến.” (Lc 2:44).
Sau hết, trên Thánh Giá, Chúa
Giêsu gửi Đức Mẹ cho thánh Gioan và “từ lúc đó, người môn đệ này đem
Bà về nhà ḿnh” (Ga
Chữ
“cho đến khi” trong câu “Ông không có liên hệ vợ chồng
với bà cho đến khi bà sinh một con trai” chỉ nói rằng
hai người không có liên hệ tính dục cho đến
khi Chúa Giêsu sinh ra, chứ không nói rằng sau đó họ có
liên hệ tính dục. Câu này không chứng minh,
cũng không chối bỏ việc Đức Mẹ trọn đời
đồng trinh. Cùng một lư luận có thể được
dùng cho chữ “con đầu ḷng.” Theo Lề Luật, “con đầu
ḷng là đứa con mở bụng mẹ” (XH 13:2). Đứa con này phải được
thánh hiến cho Thiên Chúa, bất kể sau đó nó có anh chị
em khác hay không.
Thêm
vào đó, tuy Thánh Giuse thật sự là chồng Đức
Mẹ theo Luật Môsên nhưng Mẹ đă
chịu thai bởi Phép Chúa Thánh Thần trước khi thánh
Giuse chính thức trở nên chồng của Mẹ theo Lề
Luật và chương tŕnh của Thiên Chúa. Khi
ấy than xác Mẹ trở nên Đền Thờ Thiên Chúa.
Một khi Mẹ đă trở nên Đền Thờ Chúa Ba Ngôi,
Ḥm bia của Giao Ước Mới, th́ không thể được
dùng để sinh các con khác, hay có liên hệ tính dục với
một người đàn ông khác mà không phạm đến
Sự Thánh Thiện của vai tṛ của Mẹ.
Ông Martinô Lutherô gọi tín điều này
là một điều luật của đức tin.
“Việc Đức Maria là Mẹ Chúa
và vẫn c̣n đồng trinh là một điều luật
của đức tin” Luther's Works,11, 319
“… biết rằng
Mẹ sắp trở thành Mẹ của Con Thiên Chúa, Mẹ
không ước mong thành mẹ của người phàm, mà muốn
ở măi trong t́nh trạng ơn thánh đó.” Luther's Works,11,
320
“Chắc chắn rằng không
ai mạnh sức đến nỗi, dựa theo
sự thông minh của ḿnh, không theo Kinh Thánh, mà dám khư
khư rằng Mẹ không c̣n đồng trinh”. Luther's Works, 11, 320
Ông
Gioan Calvin viết:
“Helviđiô [một người
lạc giáo vào thế kỷ thứ tư] đă tự chứng
tỏ sự ngu dốt của ḿnh, khi nói rằng Đức
Maria có vài người con, v́ ở trong vài đoạn (Thánh
Kinh) có đề cập đến anh em của Đức Kitô.
Quoted in Leeming, 9.
“Có môt vài kẻ muốn dựa
vào câu này trong Mathêu 1:25, rằng Đức Maria có các con khác ngoài
Con Thiên Chúa, và thánh Giuse sau đó có ăn ở với Mẹ;
nhưng lư luận này thật điên rồ biết bao! V́ tác
giả Tin Mừng không muốn viết về những ǵ xảy
ra sau đó; mà chỉ muốn làm sáng tỏ đức vâng lời
của thánh Giuse, và cho thấy rằng thánh Giuse đă được
đảm bảo chắc chắn rằng Thiên Chúa đă
sai thiên sứ của Ngài đến cùng Mẹ Maria. Cho nên ông
đă không bao giờ ăn ở với Mẹ hay chung chạ với Mẹ… Và ngoài chuyện này,
Chúa Giêsu của chúng ta được gọi là con đầu
ḷng không phải v́ có con thứ hai hay ba, nhưng v́ tác giả
Tin Mừng tôn trọng tiền lệ. Kinh Thánh như vậy
nói đến việc đặt tên người con đầu
ḷng dù có hay không có vấn đề con thứ.” Calvin, Sermon on Mt 1:22-25, (published in 1562).
Và
Ulrich Zwingli viết:
“Tôi tin chắc rằng theo lời của Tin Mừng th́ một trinh
nữ vẹn sạch đem lại cho chúng ta Con Thiên Chúa mà
vẫn c̣n là một trinh nữ trong sạch và vẹn toàn lúc
sinh con và sau khi sinh con, cho đến đời đời. Tôi tin tưởng chắc chắn
rằng Mẹ đă được Thiên Chúa nâng lên để
hưởng niềm vui đời đời trên tất cả
tạo vật, kể các các thánh và các thiên sứ. “Mary and the Protestants,” Marian
Studies 83, April 1961, 1.
ĐTC Siriciô I (392), Leô I (450), và Công Đồng
4. Mẹ Hồn Xác Lên Trời
Ngay từ thời các thánh Tông Đồ, các
Kitô hữu tin rằng Đức Mẹ được
đưa về Trời sau khi măn phần. Người Công Giáo, Chính Thống, và các ông tổ
Tin Lành đều tin tín điều này.
Tài liệu sớm nhất nói đến
việc Mông Triệu là De Obito S. Dominae, được viết
vào thế kỷ thứ tư hay thứ năm, và
được cho là viết bởi thánh Gioan. Ở Đông Phương, các thánh Andrê đảo
Crete, thánh Gioan Damescene, thánh Modestô thành Giêrusalem, và nhiều
thánh khác đều nhắc đến việc Mẹ Lên
Trời. Bằng chứng hùng
hồn nhất của việc Mẹ Lên Trời là “Ngôi
Mộ Trống”. Năm 451,
tại Công đồng Chalcedon, Hoàng đế Marcianô
muốn làm chủ di hài của Mẹ, thánh Juvenal, Giám
Mục Giêrusalem, thưa với ông rằng: “Đức Mẹ
tạ thế trước sự hiện diện của
các thánh Tông Đồ, trừ thánh Tôma.
Khi thánh Tôma yêu cầu mở mộ Mẹ th́ chỉ có
ngôi mộ trống; từ
đó, các thánh Tông Đồ kết luận rằng xác Mẹ
đă được đưa lên Trời.”
Lễ
Đức Mẹ Mông Triệu được cử hành
tại
Ngày
1 thánh 11, năm 1950, ĐTC Piô XII công bố Tín Điều Đức
Mẹ Hồn Xác Lên Trời.
Như
đă được dạy trong Thánh Kinh rằng chết
là hậu quả của tội lỗi (Rom
Để kết thúc, tôi xin dùng lời của Mục Sư
Charles Dickson, một Mục Sư phái Lutherô trong 30 năm qua
rằng:
“Chúng
ta có thể lập luận cách hợp lư rằng tín
điều Vô Nhiễm Nguyên Tội của Đức Nữ
Trinh Maria, thay v́ làm mờ trọng tâm của công tŕnh
Cứu Độ của Đức Kitô, th́ thực sự làm
nổi bật các tín lư căn bản có thể
được mọi Kitô hữu chấp nhận.
Hiểu
rơ giá trị cuả Thánh Mẫu Học qua nhăn quan chính xác là
nhận ra sự liên hệ quan trọng của nó với
nhân chủng học, Kitô học và Cứu Độ học.
Thánh Kinh, Thánh Truyền và lư trí là những lư luận cấp
bách cho toàn thể cộng đồng Kitô hữu để
suy nghĩ lại về đề tài này và nhận ra
sự quan trọng của tín điều Vô Nhiễm Nguyên
Tội đối với mọi Kitô hữu. Nhờ việc mở ra hay mở
lại đầu óc chúng ta, tùy trường hợp, chúng ta
có thể thiết lập những con đường
truyền thông mới trong việc t́m kiếm sự hợp
nhất Kitô Giáo lớn lao và ư nghĩa
hơn.
(Tiến sĩ Dickson là một Mục
Sư giáo phái Lutherô và đă làm mục sư 30 năm qua. Đọan này
được trích trong bài Vô Nhiễm Nguyên Tội
được in trong The Catholic Answer Tháng
11/Tháng 12, năm 1996.)
Bài
này dùng nhiều tài liệu, nhất là dựa theo bài Catholic
Marian Doctrines: A Brief Biblical Primer của Dave Armstrong, Một Mục
Sư Tin Lành trở lại Công Giáo.
Những bài viết của ông để bênh vực
Đạo Công Giáo được t́m thấy trong website: http://ic.net/~erasmus
GLV Phaolô Phạm Xuân Khôi