NGÔI ĐỀN THỜ ĐẦU TIÊN

Người thời xưa c̣n kể: Người địa phương thường hay đến khấn vái dưới gốc cây đa ở phường Lavang. Khi biết có Bà linh thiêng hiện ngự tại đây nên họ lập đàn cầu khẩn. Đến thời vua Minh Mạng, ba làng Thạch Hăn, Cổ Vưu và Ba Trừ lại chung nhau dựng chùa dưới gốc cây đa để cúng vái, những sau bị động họ phải rút lui. Sách văn Lavang có kể:

Dân ta chớ khá công nài,

Bứt tranh, đốn củi để mai làm chùa.

Làm rồi khi ấy đi mua,

Hương đèn, lễ vật dọn chùa sửa sang.

Dọn ra Thần Phật hai hàng,

Lư Hương, bát nước nghiêm trang đề huề.

Làm rồi chức dịch đi về,

Nhân dân lao khổ ê hề bấy lâu.

Về nhà nghỉ giấc canh thâu,

Tự nhiên mộng mị chiêm bao rập ràng.

Trên chùa Thần Phật rộn ràng,

Về bắt chức dịch mấy làng xôn xao.

Rằng Phật, rằng Thần lao đao,

Có Bà bên Đạo phép cao la lùng.

Bà về Bà đánh tứ tung,

Bao nhiêu thần Phật đều tung ra ngoài.

Tiếng Bà thật đă linh oai,

Lư hương, bát nước, đề đài đều hư.

Chức lành thức dậy lao lư,

Hỏi ai cũng mộng giống như một điềm.

Sáng rồi cất bước đi liền,

Đến xem sự việc nhân tiền ra sao.

Xét coi trong lúc chiêm bao,

Hoặc hư hoặc thiệt thế nào cho yên.

Kéo nhau vừa tới ngoài hiên,

Thấy ngôi Thần Phật ngả nghiêng ngoài đường.

Kêu lên đôi tiếng ngỡ ngàng,

Bảo nhau thu vác về làng cho mau.

Tưởng rằng Thần Thánh linh mầu,

Linh Bà c̣n hóa phép mầu nhiều hơn.

Sau những chuyện lạ xảy ra, ba làng bèn bàn nhau dâng chùa Lavang mới làm cho bên Công Giáo. Sau khi Ông Chức nhận đất và Chùa ba làng nhượng cho, ông liền tŕnh cha bổn sở. Ngôi chùa được biến thành Đền Thờ Công Giáo đầu tiên tại Lavang, trên nơi chính Đức Mẹ hiện ra. Cũng từ đó sự tích Đức Mẹ hiện ra tại Lavang cũng được viết ra và loan báo đi khắp nơi. Như thế, ngay từ đầu đối với vấn đề Lavang, Giáo quyền đă không im hơi lặng tiếng đâu. Chỉ tiếc các bút tích ấy sau này cũng bị thất lạc cả.

Những năm sau, nhiều gia đ́nh kéo nhau tới Lavang dựng nhà lập nghiệp, nhưng cũng không ổn v́ Đảng Văn Thân (1883) nổi dậy gây ra nhiều cuộc tàn sát người Công Giáo từ Qui Nhơn ra đến Quảng Trị, Thừa Thiên. Theo bản thống kê của Đức Cha Gaspa, vào thời Đảng Văn Thân nổi lên, đă giết chết 6 Linh Mục, Chủng Sinh Toma Thiện, trên 60 nữ tu Ḍng Mến Thánh Giá và 7041 giáo dân thuộc 45 Họ Đạo của xứ Dinh Cát. Ngoài ra các nhà thờ, tu viện, nhà xứ, nhà ăn và làng xóm đều bị đốt phá b́nh địa. Một số trốn thoát được là nhờ chạy trốn vào Huế, hoặc lên rừng núi ẩn núp.

ĐỀN THỜ TRANH LAVANG THỨ HAI

Ngôi Đền thờ Đức Mẹ Lavang đầu tiên, chính là ngôi chùa lợp lá thô sơ được sửa lại, do các làng ngoại giáo nhượng lại (1798). Đền thờ này đă bị Văn Thân thiêu hủy vào năm 1885.

ĐỀN THỜ NGÓI TẠI LAVANG

Đến năm 1886, cuộc cấm đạo được văn hồi, giờ khải hoàn vinh quang của Mẹ Lavang sắp điểm. Đức Cha Gaspar Lộc quyết định xây cất cho Mẹ một ngôi thánh đường lợp ngói, tại chính nơi Đức Mẹ đă hiện ra, nhưng phải mất 15 năm mới hoàn thành (1886-1901). Lễ khánh thành từ mùng 6 đến mùng 8 tháng 8 năm 1901 và cũng là Đại Hội Thánh Mẫu lần thứ nhất với 12.000 giáo dân khắp các địa phận kéo về mừng lễ, ấy là chưa kể người ngoài Công giáo cùng đến chung vui. Từ đó cứ ba năm lại có một lần tổ chức Đại Hội Đức Mẹ Lavang.

ĐỀN THỜ NGÓI THỨ HAI TẠI LAVANG

Từ năm 1924 đến năm 1928 một đền thờ mới được xây dựng để thay thế ngôi đền thờ cũ đă bị hư hỏng và chật chội. Đức Cha Eugène Allys Lư đă cho phép xây và cha Morineau (Cố Trung) Quản xứ Bửu Trung thực hiện việc xây cất. Ngôi thánh đường với hai tầng mái ngói và hai cánh Thánh Giá cổ điển, cùng với cây tháp vuông hai tầng cao ngất, nổi bật lên giữa cảnh đồi cát xung quanh và núi rừng xa xa. Đây là ngôi nhà thờ ngói thứ hai được xây cất, minh chứng niềm tin kính sùng mộ Đức Mẹ Lavang của hết mọi giáo dân toàn quốc. Đền Thờ được khánh thành trong ba ngày (20-23-8-1928) với đầy đủ bộ mặt giáo dân của toàn quốc tham dự. Đây cũng là lần đầu tiên tổ chức Đại Hội Lavang Cấp Toàn Quốc lên tới 30 ngàn người tham dự.

Ngày 18 tháng 3 năm 1959, Đền thờ Đức Mẹ đă xuống cấp theo thời gian, nên cha sở Trần văn Tường đă ra sức quyên góp để tu sửa nhà thờ. Ngày 22 tháng 8 năm 1961, Đức Tổng Giám Mục Ngô Đ́nh Thục đă cử hành lễ Xức Dầu Đền Thờ để được nâng lên bậc Vương Cung Thánh Đường trước đoàn giáo hữu toàn quốc lên tới trên ba trăm ngàn người đến tham dự.

Sau khi Đức Thánh Cha Gioan 23 chính thức thiết lập Hàng Giáo Phẩm Việt Nam theo sắc chỉ ra ngày 24 tháng 11 năm 1960, Hội Đồng Giám Mục Việt Nam đă chọn Đên Thờ Đức Mẹ Lavang làm Đền Thờ Toàn Quốc dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm theo lời hứa (xây dựng một đền thờ dâng kính Mẹ) và nhận nơi này làm Trung Tâm Thánh Mẫu Toàn Quốc (22-8-1961).

LAVANG NHỮNG THẢM CẢNH TÀN SÁT

Quan những năm tháng an b́nh, Lavang dệt nên biết bao nhiêu sinh động. Nhưng từ dịp Tết Mậu Thân (1968) những cảnh tang thương ập tới, Lavang bắt đầu nhuộm màu máu, người chết, nhà tan, cảnh trí điêu tàn: Hành quân Hạ Lào, tái chiếm Quảng Trị, mùa hè đỏ lửa, đại lộ kinh hoàng (1972). Gio Linh và Lavang nằm trong vùng lửa đạn Đền thờ Mẹ chỉ c̣n trơ lại mấy bức tường và một phần ngọn tháp cổ.

Nh́n lại mới ngày nào mà nay đă gần hai thế kỷ (1798-1998), Linh địa Lavang được cả thế giới kính tôn và ham mộ. Giáo phận Huế đă có đồ án trùng tu, nhưng chưa thực hiện được. Tuy nhiên năm nay là lần Đại Hội Thánh Mẫu thứ 25 vẫn được long trọng tổ chức vào ngày 13, 14, và 15 tháng 8, 1998, để kỷ niện 200 năm Đức Mẹ hiện ra tại Linh địa Lavang này.

CÁC LẦN ĐẠI HỘI LAVANG ĐÁNG KỂ

Kể từ khi có đền Lavang mới, từ năm 1901 đến năm 1969, có 17 kỳ Đại Hội Thánh Mẫu đă được tổ chức tại Linh Địa Lavang này.

Từ Đại Hội lần thứ 1 (1901) đến Đại Hội lần thứ 5 (1914), chỉ tổ chức có 1 ngày tṛn và rước kiệu từ Cổ Vưu vào Lavang.

Từ Đại Hội lần thứ 6 đến Đại Hội lần thứ 9 (1928), tổ chức trong 3 ngày liên tiếp. Hai ngày tại Lavang, một ngày kiệu từ Cổ Vưu tới Lavang.

Các lần Đại Hội lần thứ 10 (1932), 11 (19335), 12 (1938), 13 (1955) bị gián đoạn, măi đến năm 1955 mới được tổ chức lại. Cha Giacôbê Kinh, bổn sở LaVang đă hy sinh trụ tŕ để ǵn giữ đền thờ Đức Mẹ suốt thời Lavang bị Việt Cộng chiếm đóng (1948-1955). Ngài qua đời và được chôn táng ngay sau đền thờ Đức Mẹ.

Lần Đại Hội lần thứ 14 (1958), kỷ niệm Bách Chu Niên Đức Mẹ hiện ra tại Lộ Đức, th́ suốt năm tại Linh địa Lavang cũng đă tiếp đón trên 600,000 người tới kính viếng Đức Mẹ.

Các lần Đại Hội Lavang lần thứ 15 (1961), 16 (1964), 17 (1967), 18 (1969), được tổ chức mọi cái ngay tại Lavang, kể cả kiệu Đức Mẹ.

Từ 1971 chiến tranh xẩy ra liên tiếp và v́ an ninh không bảo đảm, nên việc tôn kính Đức Mẹ tại Trung Tâm Lavang chỉ tổ chức cách rất b́nh thường.

Nhân dịp khai mạc Năm Thánh kỷ niệm 200 năm (1998) Đức Mẹ hiện ra tại Lavang, Đức Cha Stêphanô Nguyễn Như Thể đă long trọng cử hành Thánh Lễ khai mạc Năm Toàn-Xá vào ngày mùng một tháng giêng năm 1998, ngày lễ Mẹ Thiên Chúa, ngày cầu cho Ḥa B́nh thế giới và cũng là ngày đầu năm Dương lịch. Tuy không có tính cách trọng thể nhưng giáo dân tiến về cũng lên tới trên 10 ngàn người. Với ḷng yêu mến Đức Mẹ thật không ǵ có thể ngăn cản được. Mọi người trong và ngoài nước đều nhất tề hướng về Mẹ Lavang.

Ngày 13, 14 và 15 tháng 8, 1998 sẽ là ngày Đại Hội Thánh Mẫu Lavang toàn quốc lần thứ 25 tại Linh Địa này và ngày bế mạc Năm Toàn Xá sẽ mở vào ngày 15 tháng 8 năm 1999.

LINH ĐÀI ĐỨC MẸ LAVANG

Cha Giuse Trần văn Tường được Đức Cha Thi đặt làm cha sở Lavang, ngài đă xây một Linh-Đài Đức Mẹ tại trên chính nơi Đức Mẹ hiện ra, cũng là chính nơi ngôi chùa được di nhượng để ghi nhớ nơi Đức Mẹ đă hiện ra an ủi đoàn con trong những cơn sóng gió. Cuộc xây dựng Linh-Đài Lavang được kiến thiết làm 3 đợt. Trước Đại Hội Toàn Quốc 1955 (cuộc đại hội lần thứ 13 sau 17 năm chờ đợi - 1938-1955). Linh Đài chỉ là một ngôi nhà tứ giác thô sơ. Sau Đại Hội được sửa lại vững chắc hơn. Măi đến lúc có công tác kiến thiết Trung Tâm Thánh Mẫu Toàn Quốc, Linh-Đài Đức Mẹ lại được làm theo lối kiến trúc tân kỳ với 3 cây đa tượng trưng cho sự thống nhất của ba miền Bắc, Trung, Nam.

CHÂN DUNG ĐỨC MẸ LAVANG

Trong dịp Đại Hội Lavang lần thứ nhất, Đức Cha Gaspar Lộc đă làm phép tượng Đức Mẹ Lavang, ngài đặt thực hiện tại nước Ư theo như chân dung Đức Mẹ do chính những người được diễm phúc thấy Đức Mẹ kể lại: "Đầu Mẹ đội triều thiên vàng, ḿnh Mẹ mặc áo choàng mầu thanh thiên phủ trên áo trắng ngà, chân Mẹ đứng trên đám mây. Đức Mẹ ngó nh́n con cái với nét mặt dịu hiền trong giáng điệu uy nghi trang trọng. Hai tay Mẹ đỡ nâng Chúa Hài Đồng đứng bên tay mặt, như muốn đưa ra giới thiệu cùng chúng ta. Chúa Giêsu Hài Nhi đầu đội triều thiên vàng, mặc áo mầu hồng, chân đứng trên trái địa cầu nhấp nháy mấy v́ sao. Chúa đứng như nương tựa vào Đức Mẹ. Một tay níu áo Mẹ, một tay đưa ra như mời gọi chúng ta hăy chạy đến cùng Mẹ, để Mẹ phù trợ và ban ơn". (Trích sách Đức Mẹ Lavang, Nữ Vương Chiến Thắng của Nguyễn Đ́nh Khiêm).

Đền Đức Mẹ Lavang cũng c̣n có Pho Tượng mới, lớn hơn tượng cũ và cùng một kiểu mẫu, do cha Sở Trần văn Tường sắm sau khi đền thờ Đức Mẹ được trùng tu, Tượng do một Điêu-khắc-gia Công giáo từ Sàig̣n thực hiện (1923). Tượng được trưng bày trên ṭa cao, chính giữa gian Cung Thánh, sau bàn thờ chính.

Khi chọn Bổn mạng cho thánh đường Lavang, Đức cha Gaspa Lộc đă tuyên bố: "Đức Bà phù hộ các giáo hữu là tước hiệu chính thức của đền thờ Đức Mẹ Lavang" (1901).

LAVANG NGUỒN ÂN PHÚC

Cha Giuse Trần văn Tường khi viết về Mẹ Lavang, ngài đă ghi lại những lời quư báu sau đây: "Từ một chốn rừng núi thâm u, Lavang đă trở nên trung tâm cầu nguyện, một thành tŕ thu hút muôn người. V́ Lavang là đất riêng của Đức Mẹ Chúa Trời. Trong khoảng thời gian hơn một thế kỷ rưỡi này, Lavang là nơi đă tuôn tràn bao ơn phúc của Mẹ lành. Ai có thể kể hết được những ơn lạ phần hồn phần xác Đức Mẹ đă ban xuống cho những ai chạy đến cầu khẩn Mẹ ở nơi này. Sao đếm nổi những đoàn người nam phụ lăo ấu, không thiếu một thành phần nào trong xă hội đă lũ lượt tuôn đến Lavang. Họ đến để tỏ bày nỗi ḷng, kêu xin sốt sáng.... Để rồi ra về ḷng nhẹ nhàng sung sướng đầy tin cậy mang theo bó lá, vài miếng gạch vụn lượm quanh đền thờ đem theo để làm tin.

Mẹ Maria quyền phép ngự trị trên trời. Mẹ Maria tuôn tràn muôn ơn xuống khắp nơi và bất cứ ở đâu ta cũng có thể kêu xin cùng Mẹ, nhưng có những chỗ Mẹ muốn chọn làm nơi riêng của Mẹ. Trải qua thời gian, chúng ta nhận ra Lavang chính là một trong những nơi riêng ấy, Mẹ nhận để thi ân.

Lời truyền tụng của Tổ Tiên, sự khuyến khích của Giáo Quyền, ḷng sùng mộ của Giáo Hữu Việt Nam qua bao thể kỷ, đủ chứng tỏ rằng Mẹ nhân lành đă muốn chọn Lavang này để thông ơn Chúa cách riêng cho con cái Việt Nam và để làm nơi cho con cái Mẹ qui tụ lại mà chúc tụng, mến yêu Người một cách đặc biệt hơn. Lavang nơi xưa kia Mẹ hiện đến để yên ủi giao hữu lâm cảnh lầm than, bị bách hại. Lavang hôm nay Mẹ c̣n tuôn đổ tràn phúc lạ an ủi kẻ ưu phiền, hộ phù người tin cậy.... Hăy đến Lavang để kính viếng nơi Thánh Địa Mẹ đă chọn. Hăy đến Lavang để gặp Mẹ, và nhờ Mẹ đến với Chúa Giêsu mạch tràn trể muôn phúc".